ตีนเป็ดน้ำ ตีนเป็ดทะเล ความหมายและประโยชน์ และมีพิษร้ายอย่างไร?

Share This:

ตีนเป็ดน้ำ
ตีนเป็ดน้ำ

เมื่อมีข่าวกล่าวถึงพิษของต้นตีนเป็ดน้ำกันมากขึ้น หลายคนเริ่มสงสัยว่า เจ้าต้นตีนเป็ดน้ำนี้มีพิษอย่างไร ส่วนไหน และเมื่อถูกพิษเข้าให้แล้วจะปฐมพยาบาลอย่างไร มาดูกัน

ตีนเป็ดน้ำ หรือ ตีนเป็ดทะเล (อังกฤษ: Suicide tree, Pong-pong, Othalanga; ชื่อวิทยาศาสตร์: Cerbera odollam) มีชื่อเรียกอื่น ๆ อีกว่า ตุม(กาญจนบุรี), พะเนียงน้ำ หรือ สั่งลา (กระบี่), มะตะกอ (มลายู-นราธิวาส)[1]เป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็กชนิดหนึ่ง นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ มีลักษณะเป็นทรงพุ่มกลม ใบแน่น เป็นไม้ไม่ผลัดใบ มีน้ำยางสีขาว กลีบดอกมีความสวยงาม มีสีขาว เป็นไม้ที่ปลูกได้ง่าย ขึ้นได้ดี ต้องการแดดและความชื้นสูง สูงเต็มที่ประมาณ 12 เมตร มีการกระจายพันธุ์ตั้งแต่อนุทวีปอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และตอนใต้ของจีน พบจนถึงนิวแคลิโดเนีย มักขึ้นในป่าชายเลนหรือบริเวณที่เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำบริเวณชายทะเล[2]

ต้นตีนเป็ดน้ำ หรือตีนเป็ดทะเล เป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ดีในแถบทวีปเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ด้วยความที่มีลำต้นขนาดเล็ก ไปจนถึงสูงใหญ่ได้ถึง 35-40 เมตร ปลูกง่าย ออกดอกส่งกลิ่นหอมแรงที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะออกมาเกือบตลอดปี ในหลายสถานที่บ้านเราจึงมีแผงต้นตีนเป็ดอยู่ริมห้วยหนองคลองบึงต่างๆ

ข้อควรระวังในการใช้สมุนไพรตีนเป็ดน้ำ

  • ผล เนื้อในผล ใบ และน้ำยางจากต้น มีฤทธิ์ทำให้อาเจียน และเป็นยาถ่าย ยาระบาย หากรับประทานมากอาจทำให้เสียชีวิตได้[5],[7]

  • ยางจากต้น ใบ ผล และเนื้อในผลมีพิษเป็นอันตราย (ยางจากต้นและผลมีสาร Cerberoside และ Thevobioside ที่เป็นพิษต่อหัวใจ) ไม่ควรสัมผัสโดยตรงเพราะจะทำให้เกิดอาการระคายเคือง โดยควรระมัดระวังในการเด็ดใบและทำให้ต้นเกิดแผล[3],[6],[7],[8] น้ำยางของตีนเป็ดน้ำ หากเข้าตาอาจทำให้ตาบอดได้[9]

  • เมล็ดมีฤทธิ์เป็นยาถ่ายทำ และเป็นยาทำให้แท้งบุตรได้[5],[8]

  • เนื้อในเมล็ด (kernel) มีสารที่เป็นพิษ ได้แก่ thevetin B, thevobioside โดยออกฤทธิ์ระคายเคืองต่อเยื่อบุในปากและกระเพาะอาหารก่อน แล้วค่อยตามด้วยอาการอาเจียน ท้องเดิน ปวดศีรษะและมีอาการปวดท้อง หากรับประทานเข้าไปในปริมาณมากและล้างท้องไม่ทัน สารพิษจะถูกดูดซึมผ่านลำไส้และแสดงพิษต่อหัวใจ ซึ่งอาจจะเกิดขึ้นช้าหรือเร็วขึ้นอยู่กับชนิดของไกลโคไซด์ โดยวิธีการรักษาเบื้อต้นให้รีบนำส่งโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด เพื่อทำการล้างท้องและรักษาไปตามอาการ[10]

  • เมล็ดตีนเป็ดน้ำมีรสขม มีสารที่ออกฤทธิ์ต่อหัวใจเรียกที่เรียกว่าสาร “คาร์เบอริน” (Cerberin) ซึ่งเป็นตัวยาที่มีโครงสร้างเดียวกันกับที่ใช้ในยากระตุ้นหัวใจ โดยมีการนำมาใช้ในการวางยาพิษโดยผสมกับอาหารที่มีรสจัด หากได้รับในปริมาณมากก็สามารถฆ่าคนได้เลย เพราะสารดังกล่าวจะไปสกัดกั้นช่องทางเดินของแคลเซียมไอออนในกล้ามเนื้อหัวใจ ทำให้ไปรบกวนกระบวนการเต้นของหัวใจ และแม้จะเสียชีวิตด้วยตีนเป็ดน้ำ แต่อายุรแพทย์ก็ไม่สามารถระบุได้อย่างชัดเจนว่าผู้ตายเสียชีวิตด้วยตีนเป็ดน้ำจริงหรือไม่ จนกว่าจะมีหลักฐานว่าผู้ตายรับประทานเข้าไปจริง ๆ ดังนั้นมันจึงถูกนำมาใช้ในการฆาตกรรมที่ดูแนบเนียน[8]

 

 

ประโยชน์ของตีนเป็ดน้ำ

 

  1. เมล็ดมีรสเฝื่อนเมา ใช้เป็นยาเบื่อปลา[1],[3],[7] ส่วนน้ำมันจากเมล็ดใช้เป็นยาฆ่าแมลง[5]

  2. ผล เมล็ด และน้ำมันจากเมล็ดใช้ทำเป็นยาใส่ผมแก้ผมหงอก รักษาขน[1],[5],[7]

  3. น้ำมันจากเมล็ดใช้ใส่ผมเป็นยาแก้เหา โดยใช้ส่วนผสมของเมล็ดตีนเป็ดน้ำกับน้ำในอัตราส่วน 1:1 เมื่อนำไปฆ่าเหาให้ใช้ชโลมผมทิ้งไว้ประมาณ 6 ชั่วโมง จะทำให้เหาทั้งหมดตายและไข่ฝ่อทั้งหมด โดยเมล็ดจากลูกตีนเป็ดน้ำจะมีประสิทธิภาพในการกำจัดเหาได้ดีกว่ายาฆ่าเหาที่ใช้สารเคมีที่มีวางขายตามท้องตลาด และมีประสิทธิภาพที่ดีกว่าการใช้ใบน้อยหน่า เนื่องจากใช้ระยะเวลาในการชโลมผมน้อยกว่า อีกทั้งยังมีความปลอดภัยมากกว่าอีกด้วย[5],[6]

  4. เมล็ดใช้ทำเป็นไม้ประดับแห้ง[3]

  5. ต้นต้นเป็ดน้ำมีทรงพุ่มสวยงาม ผลและดอกสวย ดอกมีกลิ่นหอม ใบไม่ค่อยหลุดร่วงจึงใช้ปลูกเป็นไม้ให้ร่มเงาตามลานจอดรถหรือริมถนนได้ หรือจะใช้ปลูกเป็นไม้ประดับตามริมสระว่ายน้ำ ริมทะเล ฯลฯ ก็ได้เช่นกัน แต่ยางจากต้นเป็นอันตรายจึงไม่ควรปลูกใกล้กับสนามเด็กเล่นหรือบริเวณที่มีเด็กอยู่[3

ต้นตีนเป็ดน้ำ มีพิษที่ส่วนใดบ้าง?

 

เมล็ดของต้นตีนเป็ด เป็นหนึ่งในส่วนที่มีพิษ แม้ว่าตะมีรสขม แต่เมื่อนำไปบดผสมกับอาหารที่มีรสจัด ก็สามารถกลบรสขมของมันได้ โดยเมล็ดของต้นตีนเป็ดมีฤทธิ์กระตุ้นการทำงานของหัวใจในปริมาณมาก โดยเข้าไปรบกวนการทำงานของหัวใจ ทำให้หัวใจวายได้ หากไม่มีได้รับการพิสูจน์ตรวจสอบอย่างละเอียดถี่ถ้วนจริงๆ อาจไม่พบสาเหตุว่ามาจากเมล็ดของต้นตีนเป็ด จนถึงขั้นที่ต้นตีนเป็ดน้ำ หรือตีนเป็ดทะเลนี้ มีชื่ออีกอย่างหนึ่งว่า Suicide Tree หรือต้นไม้ฆ่าตัวตายเลยทีเดียว

นอกจากนี้ ยางจากต้น ใน และเนื้อในผลของต้นตีนเป็ด หากมีการรับประทานเข้าไปเป็นจำนวนมาก อาจทำให้มีอาการคลื่นไส้อาเจียนได้เช่นกัน

ตีนเป็ดน้ำ
ตีนเป็ดน้ำ
ตีนเป็ดน้ำ
ตีนเป็ดน้ำ


วิธีปฐมพยาบาล เมื่อถูกพิษต้นตีนเป็ด

เริ่มแรกหากรู้ตัวว่าทานพิษเข้าไป ยังมีสติ และหายใจได้เอง ให้หงายศีรษะ เอาสิ่งแปลกปลอมเช่นอาหาร หมากฝรั่ง ฟันปลอม ออกจากช่องปากก่อน ในกรณีที่อาเจียน ให้ล้วงเอาอาเจียนออกมาด้วย และตามด้วยน้ำเปล่า 4-5 แก้ว เพื่อลดความเข้มข้นของพิษ หากไม่อาเจียน สามารถล้วงคอให้อาเจียนได้ และเก็บอาเจียนเอาไว้ให้แพทย์ตรวจที่โรงพยาบาลด้วย

แต่หากผู้ป่วยเริ่มชัก หรือหมดสติ ไม่รู้สึกตัว อย่าพยายามทำให้อาเจียน เพราะอาจก่อให้เกิดอันตรายได้ และพยายามปั้มหัวใจ หรือผายปอด หากผู้ป่วยไม่หายใจ หรือหัวใจหยุดเต้น

หากไม่แน่ใจว่าได้รับสารพิษอะไร หรือต้องทำอย่างไร สามารถโทร 1669 ศูนย์นเรนทร กระทรวงสาธารณสุข เพื่อขอความช่วยเหลือได้ค่ะ

ต้นตีนเป็ด มีสรรพคุณอะไรบ้าง?

แม้ว่าจะมีพิษร้ายแรงที่ฟังดูน่ากลัว แต่ต้นตีนเป็ดก็ยังมีประโยชน์ต่อสุขภาพหากใช้ให้ถูกวิธี เพราะเปลือกของลำต้นตีนเป็ด เมื่อนำมาต้มดื่มจะสามารถบรรเทาอาการไอ ลดไข้ ลดอาการหวัด ไปจนถึงแก้ท้องเสีย ขับพยาธิ และรักษาโรคลักปิดลักเปิดได้

หากนำเปลือกของลำต้นตีนเป็ดมาบด หรือต้มอาบ ก็สามารถใช้ทารักษาแผลติดเชื้อ เป็นหนอง และป้องกันโรคเชื้อราบนผิวหนังได้เช่นกัน

นอกจากนี้ ยางของลำต้นตีนเป็ด ยังใช้ทารักษาแผลเน่าเปื่อย ใช้ผสมยาสีฟัน เพื่อบรรเทาอาการปวดฟัน ผสมกับน้ำมันแก้ปวดหู และใช้เป็นยาบำรุงกระเพาะอาหาร และเป็นยาบำรุงร่างกายหลังมีไข้ได้อีกด้วย

พิษของต้นตีนเป็ดไม่ได้เข้าสู่ร่างกายกันได้ง่ายๆ แต่ถึงกระนั้นการระมัดระวังอาหารการกินก็เป็นสิ่งจำเป็น เพราะฉะนั้นหากทำอาหารทานเอง หรือเลือกซื้ออาหารจากแหล่งผลิตที่น่าเชื่อถืออยู่เป็นประจำอยู่แล้ว ก็ไม่มีอะไรน่าเป็นห่วงแน่นอน

 

ขอบคุณที่มา
th.wikipedia.org
puechkaset.com
medthai.com

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

เรื่องที่น่าสนใจ